Nadzor društva sa ograničenom odgovornošću - Advokatska kancelarija Topić Banjaluka
Društvo sa ograničenom odgovornošću može organizovati organe unutrašnjeg nadzora poslovanja. U okviru organa koji je formiran za vršenje poslova unutrašnjeg nadzora, najmanje jedno lice mora ispunjavati uslove za internog revizora u skladu sa Zakonom o računovodstvu i reviziji.
Zakon o privrednim društvima Republike Srpske
Službeni glasnik Republike Srpske, broj 127/008, 58/2009, 100/2011, 67/2013, 100/201, 82/2019 i 17/2023
10. Nadzor društva sa ograničenom odgovornošću
Interna revizija u društvu sa ograničenom odgovornošću
Član 163
Društvo sa ograničenom odgovornošću može imati internu reviziju, ako je tako određeno osnivačkim aktom ili ugovorom članova društva. Pored interne revizije društvo sa ograničenom odgovornošću može imati i odbor za reviziju.
Poslove interne revizije vrši interni revizor kao fizičko lice.
Zvanje ovlašćeni revizor ima lice koje ima visoku školsku spremu, radno iskustvo na poslovima eksterne revizije finansijskih izvještaja ili interne revizije u trajanju od tri godine, odnosno tri godine radnog iskustva kao rukovodilac na poslovima računovodstva, položen ispit za sticanje ovog profesionalnog zvanja i koje nije osuđivano za krivična djela koja ga čine nedostojnim za obavljanje ovih poslova.
Interni revizor ne može obavljati druge poslove u društvu, osim poslova nadzora, i naročito ne može istovremeno biti i direktor ili član nadzornog odbora. Statutom ili drugim opštim aktom, to može biti i pravilnik kojim se uređuju poslovi obavlja interne revizije, jer ovo lice mora biti u radnom odnosu, uređuju se uslovi koje ovo lice mora da ispunjava. Tim aktom potrebno je definisati potrebno profesionalno, odnosno stručno znanje, položene ispite, odnosno radno iskustvo da bi neko mogao obavljati poslove internog revizora u društvu.
Stručno objašnjenje
Ovim članom uređuje se mogućnost uspostavljanja interne revizije i odbora za reviziju u društvu sa ograničenom odgovornošću.
Za razliku od određenih oblika privrednih društava kod kojih posebni kontrolni organi mogu biti zakonska obaveza, kod društva sa ograničenom odgovornošću zakon ne propisuje obavezno postojanje interne revizije. Njeno osnivanje zavisi od volje članova društva izražene kroz:
-
osnivački akt društva ili
-
ugovor članova društva.
Interna revizija predstavlja nezavisnu i objektivnu funkciju unutar društva čiji je cilj procjena:
-
sistema internih kontrola,
-
upravljanja rizicima,
-
usklađenosti poslovanja sa propisima,
-
pouzdanosti finansijskog izvještavanja,
-
efikasnosti poslovnih procesa.
Pored interne revizije, društvo može formirati i odbor za reviziju kao posebno tijelo koje nadzire rad interne revizije, prati finansijsko izvještavanje i razmatra nalaze revizora.
Drugi stav propisuje da poslove interne revizije obavlja interni revizor kao fizičko lice. Time zakon naglašava ličnu profesionalnu odgovornost revizora za obavljanje revizijskih poslova.
Ova odredba ne znači da društvo ne može angažovati spoljne konsultante ili revizorske kuće za pojedine stručne poslove, već da funkciju internog revizora, kao internu kontrolnu funkciju društva, vrši konkretno fizičko lice.
Praktičan značaj
U manjim društvima sa ograničenom odgovornošću interna revizija se rijetko uspostavlja zbog troškova i jednostavnije organizacione strukture.
Međutim, njen značaj raste kod:
-
velikih porodičnih kompanija,
-
holding društava,
-
finansijskih institucija organizovanih kao d.o.o.,
-
društava sa velikim brojem poslovnih jedinica,
-
društava koja raspolažu značajnom imovinom.
Interna revizija omogućava rukovodstvu i članovima društva da na vrijeme otkriju:
-
računovodstvene nepravilnosti,
-
zloupotrebe i prevare,
-
slabosti u internim kontrolama,
-
neusklađenost sa propisima,
-
finansijske i operativne rizike.
U savremenom korporativnom upravljanju interna revizija se više ne posmatra samo kao kontrolni mehanizam, već i kao alat za unapređenje poslovanja i upravljanje rizicima.
Sudska praksa
Sudska praksa u ovoj oblasti nije naročito razvijena jer zakon ne nameće obavezno postojanje interne revizije.
Međutim, kroz sporove koji se odnose na odgovornost direktora i članova uprave često se pojavljuju pitanja:
-
da li je društvo imalo adekvatan sistem unutrašnjih kontrola,
-
da li su nepravilnosti mogle biti otkrivene na vrijeme,
-
da li je uprava postupala sa pažnjom dobrog privrednika.
U slučajevima finansijskih zloupotreba sudovi često cijene činjenicu da li je društvo uspostavilo mehanizme interne kontrole i revizije koji su mogli spriječiti ili ranije otkriti štetne radnje.
Takođe, izvještaji interne revizije često predstavljaju značajan dokaz u sudskim postupcima koji se vode protiv direktora, zaposlenih ili drugih odgovornih lica.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Interna revizija u velikom društvu
Društvo sa ograničenom odgovornošću ima više od 300 zaposlenih i poslovne jedinice u nekoliko gradova.
Osnivačkim aktom predviđeno je postojanje interne revizije.
Interni revizor tokom kontrole nabavki utvrđuje da se određeni ugovori zaključuju bez propisane procedure i bez potrebnih saglasnosti.
Na osnovu njegovog izvještaja uprava uvodi dodatne kontrole i sprječava nastanak značajne finansijske štete.
Primjer 2 – Odbor za reviziju
Društvo osniva odbor za reviziju sastavljen od stručnih lica iz oblasti finansija i računovodstva.
Odbor razmatra godišnje finansijske izvještaje, prati rad internog revizora i daje preporuke skupštini članova o unapređenju sistema upravljanja rizicima.
Na taj način članovi društva dobijaju dodatni nivo nadzora nad poslovanjem.
Primjer 3 – Nedostatak interne kontrole
Direktor godinama samostalno odobrava plaćanja bez dodatne kontrole.
Po kasnijoj kontroli utvrđuje se da je društvu pričinjena značajna šteta kroz neosnovane isplate.
Iako interna revizija nije bila zakonska obaveza, članovi društva mogu postaviti pitanje da li je uprava uspostavila adekvatne mehanizme kontrole i zaštite imovine društva.
Zaključak
Član 163 daje društvu sa ograničenom odgovornošću mogućnost da uspostavi internu reviziju i odbor za reviziju kao mehanizme unutrašnje kontrole i korporativnog nadzora. Njihovo postojanje nije zakonska obaveza, već zavisi od odluke članova društva. Međutim, u složenijim poslovnim sistemima interna revizija predstavlja važan instrument za zaštitu imovine društva, unapređenje upravljanja rizicima, jačanje finansijske discipline i povećanje povjerenja članova u rad uprave. Zbog toga njena uloga u savremenom korporativnom upravljanju ima sve veći praktični značaj.
Izbor i razrješenje odbora za reviziju društva sa ograničenom odgovornošću i primjena
Član 164
(1) Članove odbora za reviziju bira skupština članova društva sa ograničenom odgovornošću u skladu sa uslovima propisanim aktima društva sa ograničenom odgovornošću iz reda nezavisnih lica koja nisu povezana lica sa društvom u smislu odredaba Zakona. Prvi članovi odbora za reviziju određuju se osnivačkim aktom ili posebnim aktom osnivača.
(2) Članovi odbora za reviziju društva sa ograničenom odgovornošću mogu se razriješiti odlukom skupštine članova društva, sa navođenjem razloga za razrješenje ili bez njega.
(3) Razrješenje članova odbora za reviziju društva s ograničenom odgovornošću ne utiče na njihova prava nakon razrješenja koja imaju na osnovu posebnog ugovora sa društvom, s tim da taj ugovor ne može isključiti pravo društva iz stava 2. ovog člana.
Poslovi unutrašnjeg nadzora obuhvataju: kontrolu usklađenosti poslovanja društva sa zakonom, drugim propisima i aktima društva, nadzor nad sprovođenjem računovodstvenih politika i finansijskim izvještavanjem, provjeru sprovođenja politika upravljanja rizicima, praćenje usklađenosti organizacije i djelovanja društva sa kodeksom korporativnog upravljanja, vrednovanje politika i procesa u društvu, kao i predlaganje njihovog unapređenja. Rezultat aktivnosti organa unutrašnjeg nadzora je izvještaj. Izvještaj se podnosi odboru za reviziju, ako ga društvo ima. Ako ga nema, podnosi se direktoru, odnosno odboru direktora, a ako je upravljanje u društvu organizovano po dvodomnom principu, onda upravnom odboru.
Djelokrug i način rada interne revizije u društvu sa ograničenom odgovornošću
Član 165
Odbor za reviziju društva sa ograničenom odgovornošću:
a) donosi plan o radu interne revizije,
b) razmatra izvještaje interne revizije i daje preporuke po izvještajima o reviziji,
v) izvještava direktora, odnosno upravni odbor, ako društvo ima upravni odbor, o realizaciji preporuka po izvještajima o reviziji,
g) izvještava skupštinu članova društva o računovodstvu, izvještajima i finansijskom poslovanju društva i njegovih povezanih društava,
d) izjašnjava se o prijedlogu odluke o raspodjeli dobiti koju usvaja skupština,
đ) izvještava o usklađenosti poslovanja društva sa zakonskim i drugim regulatornim zahtjevima i
e) predlaže skupštini izbor nezavisnog revizora, ako društvo ima obavezu revizije finansijskih izvještaja.
U izvršenju svojih dužnosti interni revizor društva sa ograničenom odgovornošću:
a) kontroliše i izvještava odbor za reviziju o vjerodostojnosti i kompletnosti finansijskih izvještaja društva,
b) kontroliše i izvještava odbor za reviziju o vjerodostojnosti i kompletnosti izvještavanja članova društva o finansijskim i drugim informacijama,
v) kontroliše usklađenost poslovanja društva sa odredbama ovog zakona o finansijskim pitanjima i poslovima iz sukoba interesa i
d) kontroliše postupak rješavanja prigovora članova društva, članova organa društva ili drugih lica u vezi sa t. a) do v) ovog stava.
Interni revizor i odbor za reviziju podnose izvještaj članovima društva sa ograničenom odgovornošću na svakoj godišnjoj skupštini, a na vanrednoj sjednici skupštine kada smatraju da je izvještavanje prikladno i nužno ili kada to traži upravni odbor.
U izvršavanju svojih dužnosti interni revizor može pregledati sva dokumenta društva, provjeravati njihovu vjerodostojnost i podatke koji se u njima nalaze, zahtijevati izvještaje i objašnjenja direktora ili upravnog odbora i zaposlenih i pregledati stanje imovine društva.
Interni revizor i odbor za reviziju dostavljaju poseban izvještaj skupštini o ugovorima zaključenim između društva i direktora društva ili sa članovima upravnog odbora društva, ako društvo ima upravni odbor, kao i sa povezanim licima u smislu ovog zakona.
U izvršenju svojih dužnosti interni revizor i odbor za reviziju društva s ograničenom odgovornošću mogu angažovati druga lica stručna za odgovarajuću oblast i odrediti im plaćanje razumne naknade.
Interni revizor, odnosno odbor za reviziju poslove iz st. 1. do 6. ovog člana, kao i druge poslove obavlja u skladu sa zakonom, osnivačkim aktom i ugovorom članova društva.
Ako društvo sa ograničenom odgovornošću ima internu reviziju, a nema odbor za reviziju, poslove iz stava 1. ovog člana obavlja interni revizor.
Ako društvo sa ograničenom odgovornošću ima internu reviziju, a nema odbor za reviziju, interni revizor izvještaje iz stava 2. dostavlja skupštini članova društva.
Zakon ne propisuje da društvo sa ograničenom odgovornošću mora formirati kolektivni organ za unutrašnju kontrolu i nadzor poslovanja. To može biti i jedno lice koje ispunjava tražene uslove. Statutom ili drugim aktom se propisuju uslovi koje lice koje rukovodi poslovima nadzora mora ispunjavati. Ovdje rukovođenje poslovima nadzora ne treba razumjeti kao rukovođenje grupom koja vrši poslove nadzora. Ako ima više lica, odnosno ako je riječ o kolektivnom organu, onda će to biti i rukovodilac grupe koja se bavi poslovima nadzora. To lice će imati ovlašćenja da određuje poslove unutar grupe, ali i da vodi sjednice organa, biće obavezno da se stara o vođenju zapisnika i drugim uobičajenim poslovima koje vrši rukovdilac organa.
Listing podstranica:
Nezavisni revizor društva sa ograničenom odgovornošću
Član 166
(1) Društvo sa ograničenom odgovornošću može imati nezavisnog revizora.
(2) Nezavnisni revizor društva sa ograničenom odgovornošću obavještava se istovremeno sa obavještenjem članova društva o održavanju godišnje skupštine članova društva, radi učestvovanja u radu skupštine u skladu sa zakonom.
Osim unutrašnjeg nadzora, postoji i spoljni nadzor. Spoljni nadzor se vrši kontrolom finansijskih izvještaja. Za javna akcionarska društva propisana je obavezna revizija godišnjih finansijskih izvještaja. Revizija se sprovodi preko eksternog revizora. Ona može biti obavezna i za akcionarska društva koja nisu javna, primjenom Zakona o računovodstvu i reviziji. Ako akcionarsko društvo spada u srednja ili velika pravna lica, revizija je obavezna, nezavisno od toga da li je riječ o javnom akcionarskom društvu ili onom koje nije javno. Nezavisni revizor društva sa ograničenom odgovornošću obavještava se istovremeno sa obavještenjem članova društva o održavanju godišnje skupštine članova društva, radi učestvovanja u radu skupštine u skladu sa zakonom.
Eksterna revizija vrši se na osnovu ugovora o vršenju revizije. Prije zaključenja ugovora o reviziji revizor je obavezan da dostavi društvu: 1. pisanu izjavu kojom potvrđuje svoju nezavisnost od društva, 2. obavještenje o svim uslugama koje je u prethodnom periodu, pored revizije finansijskih izvještaja, pružio tom društvu. Revizor je obavezan da društvo obavijesti i o svim okolnostima koje postoje na njegovoj strani, a mogle bi uticati na njegovu nezavisnost u odnosu na društvo ili u odnosu na mjere koje društvo preduzima.
Advokatska kancelarija Topić Banjaluka usluge iz oblasti Privrednog prava
Advokatska kancelarija Topić Banjaluka pruža sveobuhvatne pravne usluge u oblasti privrednog prava, uključujući osnivanje, registraciju i pravno savjetovanje u vezi sa svim oblicima privrednih društava predviđenim Zakonom o privrednim društvima Republike Srpske. Našim klijentima pružamo stručnu podršku tokom cjelokupnog postupka osnivanja društva, od izbora odgovarajuće pravne forme i izrade osnivačkih akata, do registracije pred nadležnim organima i početka poslovanja.
Pored osnivanja privrednih društava, zastupamo klijente u svim vrstama statusnih promjena, uključujući pripajanja, spajanja, podjele i izdvajanja društava, kao i u postupcima promjene pravne forme privrednih subjekata. Takođe pružamo pravnu podršku prilikom promjena vlasničke strukture, prenosa udjela i akcija, povećanja i smanjenja osnovnog kapitala, promjena poslovnog imena, sjedišta, djelatnosti i drugih statusnih pitanja značajnih za poslovanje društva.
Kontaktirajte nas
Telefoni: 051/220-270
065-511-122
Zajednička advokatska kancelarija Topić
Advokati Ružica Topić i Srđan Štrkić
Braće Mažar i majke Marije 48
78 000 Banjaluka, RS, BiH
E-mail:
Naš cilj je da klijentima obezbijedimo pravno sigurna, efikasna i poslovno optimalna rješenja, uz potpuno usklađivanje sa važećim propisima i zaštitu njihovih poslovnih interesa. Dugogodišnje iskustvo u oblasti korporativnog i privrednog prava omogućava nam da pružimo pouzdanu podršku domaćim i stranim investitorima, preduzetnicima, malim i srednjim preduzećima, kao i velikim privrednim sistemima u svim fazama njihovog poslovnog razvoja.
Stručni povjerenik društva sa ograničenom odgovornošću
Član 167
Odredbe ovog Zakona o privrednim društvima Republike Srpske o imenovanju stručnog povjerenika, njegovim ovlašćenjima i izvještaju, koje se odnose na akcionarsko društvo shodno se primjenjuju i na društvo s ograničenom odgovornošću, ako osnivačkim aktom ili ugovorom članova društva nije drugačije određeno.
Na prijedlog manjinskih akcionara akcionarskog društva koji raspolažu sa najmanje 20 % akcija osnovnog kapitala društva, skupština akcionara može da izabere stručnog povjerenika radi pregleda finansijskih izvještaja kao i poslovnih knjiga društva u posljednje tri godine. U glasanju o njegovom izboru ne može u svoje ni u tuđe ime učestvovati član upravnog odbora, ako se ispitivanje stručnog povjerenika odnosi na ocjenu rada ovog organa ili nekog njegovog člana ili je u vezi sa pokretanjem sudskog spora između društva i nekog od tih lica.
Ako skupština akcionara po zahtjevu akcionara iz stava 1. ovog člana ne donese odluku o izboru stručnog povjerenika na zahtjev tih akcionara, sud u vanparničnom postupku imenuje jednog ili više stručnih povjerenika, ako se učini vjerovatnim postojanje povrede zakona ili osnivačkog akta.
Zahtjev iz stava 2. ovog člana podnosi se sudu u roku od 15 dana od dana održavanja skupštine akcionara na kojoj je odbijen prijedlog da se izabere stručni povjerenik.
Prije imenovanja stručnog povjerenika za akcionarsko društvo sud uzima izjave članova upravnog odbora.
Sud može imenovanje stručnog povjerenika usloviti polaganjem primjerenog obezbjeđenja od podnosioca zahtjeva.
Za stručnog povjerenika može se izabrati revizor koji ispunjava uslove propisane zakonom kojim se uređuje računovodstvo i revizija.
Mandat, prava, dužnosti i odgovornosti i druga pitanja statusa stručnog povjerenika određuju se u statutu akcionarskog društva ili odlukom o njegovom izboru.
U vanparničnom postupku na zahtjev akcionarskog društva sud može donijeti rješenje kojim nalaže Centralnom registru hartija od vrijednosti da izvrši zabilježbu zabrane prenosa akcija akcionara koji je pokrenuo vanparnični postupak za imenovanje stručnog povjerenika do završetka rada povjerenika.