Zakon o likvidacionom postupku Republike Srpske - Advokatska kancelarija Topić Banjaluka
Zakonom o likvidacionom postupku Republike Srpske propisane su odredbe koje se odnose na unovčenje imovine u likvidacionom postupku, i to nepokretne i pokretne, kao i imovine bez i sa teretima.
Zakon o likvidacionom postupku Republike Srpske
Službeni glasnik Republike Srpske, broj 82/19
Glava I
Osnovne odredbe
Predmet uređenja Zakona o likvidacionom postupku
Član 1.
Ovim zakonom se uređuje likvidacioni postupak koji se sprovodi nad poslovnim subjektom pred nadležnim sudom u Republici Srpskoj.
Stručno objašnjenje
Član 1 predstavlja uvodnu i načelnu odredbu Zakona o likvidacionom postupku kojom se određuje predmet zakonskog uređenja.
Ovom odredbom zakonodavac jasno propisuje da se zakonom uređuje:
postupak likvidacije poslovnog subjekta koji se sprovodi pred nadležnim sudom u Republici Srpskoj.
Iz same formulacije proizlaze tri važna elementa:
1. Predmet zakona je likvidacioni postupak
Zakon uređuje pravila koja se primjenjuju kada poslovni subjekt prestaje sa radom putem likvidacije.
To obuhvata:
-
pokretanje postupka,
-
imenovanje likvidatora,
-
prijavu i namirenje povjerilaca,
-
unovčenje imovine,
-
raspodjelu likvidacionog ostatka,
-
brisanje poslovnog subjekta iz registra.
2. Postupak se vodi nad poslovnim subjektom
Likvidacija se ne sprovodi nad fizičkim licima, već nad subjektima koji imaju status poslovnog subjekta, kao što su:
-
društva sa ograničenom odgovornošću,
-
akcionarska društva,
-
ortačka društva,
-
komanditna društva,
-
druga pravna lica za koja zakon predviđa mogućnost likvidacije.
3. Nadležan je sud
Za razliku od brojnih korporativnih odluka koje donose organi društva ili registracioni organi, likvidacioni postupak ima sudski karakter.
Sud obezbjeđuje zakonitost postupka, zaštitu povjerilaca i kontrolu rada likvidatora.
Time se postiže pravna sigurnost svih učesnika u postupku.
Praktičan značaj
Iako je riječ o kratkoj odredbi, njen praktični značaj je veoma veliki jer određuje pravni okvir u kojem se odvija prestanak poslovnog subjekta.
Ovaj član jasno razgraničava:
Likvidaciju
od
Stečaja
Likvidacija se sprovodi kada poslovni subjekt ima dovoljno imovine da izmiri svoje obaveze.
Stečaj se sprovodi kada je poslovni subjekt insolventan i nije sposoban da uredno izmiruje svoje obaveze.
U praksi se često pogrešno smatra da svako gašenje firme podrazumijeva stečaj.
Međutim, većina društava koja dobrovoljno prestaju sa poslovanjem prolazi upravo kroz likvidacioni postupak.
Ovaj član takođe potvrđuje da se postupak ne može provoditi neformalno ili samo na osnovu odluke vlasnika, već u skladu sa zakonom i pod nadzorom suda.
Sudska praksa
Sudska praksa dosljedno naglašava da je likvidacioni postupak poseban sudski postupak čiji je cilj:
-
zaštita povjerilaca,
-
zakonito okončanje poslovanja subjekta,
-
očuvanje pravne sigurnosti.
Sudovi posebno insistiraju na tome da:
-
poslovni subjekt ne može biti brisan iz registra mimo zakonom propisane procedure,
-
prava povjerilaca moraju biti zaštićena tokom cijelog postupka,
-
likvidator mora postupati u skladu sa zakonom i odlukama suda.
Prilikom odlučivanja sudovi često ističu da likvidacija nije privatna stvar vlasnika društva, već postupak koji može uticati na interese velikog broja trećih lica.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Dobrovoljno gašenje društva
Društvo sa ograničenom odgovornošću više ne obavlja djelatnost i članovi društva odlučuju da prestanu sa poslovanjem.
Društvo nema finansijskih problema i raspolaže dovoljnom imovinom za izmirenje svih obaveza.
U tom slučaju pokreće se likvidacioni postupak pred nadležnim sudom u skladu sa ovim zakonom.
Primjer 2 – Nedovoljna imovina
Društvo odluči da prestane sa radom, ali se tokom postupka utvrdi da njegova imovina nije dovoljna za izmirenje svih obaveza.
U takvoj situaciji više nisu ispunjeni uslovi za redovnu likvidaciju i mogu nastupiti uslovi za pokretanje stečajnog postupka.
Zaključak
Član 1 određuje predmet i područje primjene Zakona o likvidacionom postupku. Njime se uspostavlja pravni okvir za sprovođenje likvidacije poslovnih subjekata pred nadležnim sudom u Republici Srpskoj. Iako predstavlja uvodnu odredbu, njegov značaj je veliki jer definiše prirodu postupka, potvrđuje sudsku kontrolu nad likvidacijom i postavlja temelje za zaštitu povjerilaca, vlasnika kapitala i drugih učesnika u postupku prestanka poslovnog subjekta.
Cilj likvidacionog postupka i raspodjela preostale imovine
Stručno objašnjenje
Ovaj član definiše osnovni cilj i svrhu likvidacionog postupka, kao i redoslijed namirenja lica koja imaju prava prema poslovnom subjektu.
Prema stavu 1, osnovni cilj likvidacije jeste:
potpuno namirenje svih povjerilaca poslovnog subjekta.
Likvidacija predstavlja postupak urednog prestanka poslovnog subjekta koji je sposoban da izmiri svoje obaveze. Za razliku od stečaja, gdje imovina dužnika nije dovoljna za namirenje svih povjerilaca, likvidacija polazi od pretpostavke da poslovni subjekt raspolaže dovoljnim sredstvima za izmirenje svojih dugovanja.
Tokom likvidacionog postupka:
-
unovčava se imovina društva,
-
naplaćuju se potraživanja,
-
izmiruju se obaveze prema povjeriocima,
-
okončavaju postojeći poslovni odnosi.
Tek nakon što se u cijelosti namire svi povjerioci, može se pristupiti raspodjeli eventualno preostale imovine vlasnicima kapitala.
Stav 2 uspostavlja jedno od osnovnih načela privrednog prava:
vlasnici kapitala namiruju se tek nakon svih povjerilaca.
To znači da osnivači, ortaci, članovi ili akcionari nemaju pravo na raspodjelu imovine dok god postoji ijedan nepodmireni povjerilac.
Preostala imovina raspodjeljuje se srazmjerno njihovom vlasničkom učešću, osim ako posebnim propisima ili osnivačkim aktom nije drugačije uređeno.
Praktičan značaj
Ovaj član ima veliki značaj za zaštitu povjerilaca i očuvanje pravne sigurnosti u poslovnom prometu.
Njime se jasno uspostavlja red prvenstva:
Prvo:
-
troškovi likvidacionog postupka,
Zatim:
-
svi povjerioci poslovnog subjekta,
Tek na kraju:
-
vlasnici kapitala.
Time se sprječava da vlasnici društva izvuku imovinu prije nego što budu izmireni dugovi prema:
-
dobavljačima,
-
zaposlenima,
-
bankama,
-
državi,
-
drugim povjeriocima.
Upravo zbog toga likvidacija predstavlja mehanizam zaštite povjerilaca prilikom prestanka poslovanja privrednog subjekta.
Sudska praksa
Sudska praksa dosljedno primjenjuje načelo prioriteta povjerilaca.
Sudovi smatraju da:
imovina privrednog društva tokom likvidacije prvenstveno služi za namirenje obaveza, a ne za ostvarivanje interesa vlasnika.
U sporovima koji nastaju nakon likvidacije najčešće se ispituje:
-
da li su svi poznati povjerioci bili pozvani da prijave potraživanja,
-
da li su obaveze pravilno utvrđene,
-
da li je raspodjela izvršena prijevremeno,
-
da li je došlo do oštećenja povjerilaca.
Ako se utvrdi da je imovina podijeljena vlasnicima prije potpunog namirenja povjerilaca, sudovi mogu naložiti vraćanje primljenih sredstava radi namirenja povjerilaca.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Uredna likvidacija
Društvo sa ograničenom odgovornošću odluči da prestane sa radom.
Nakon prodaje imovine društvo raspolaže sa 300.000 KM.
Obaveze iznose:
-
dobavljači – 100.000 KM,
-
banka – 50.000 KM,
-
poreske obaveze – 20.000 KM,
-
troškovi likvidacije – 10.000 KM.
Ukupno se prvo isplaćuje 180.000 KM.
Preostalih 120.000 KM predstavlja likvidacioni ostatak koji se raspodjeljuje članovima društva prema njihovim udjelima.
Primjer 2 – Dva člana društva
Nakon završene likvidacije ostane 200.000 KM.
Društvo ima dva člana:
-
član A – 60% udjela,
-
član B – 40% udjela.
Likvidacioni ostatak raspodjeljuje se:
-
A – 120.000 KM,
-
B – 80.000 KM.
Primjer 3 – Povjerilac se pojavi nakon raspodjele
Likvidator podijeli preostalu imovinu članovima društva smatrajući da su sve obaveze izmirene.
Naknadno se pojavi povjerilac sa valjanim i dospjelim potraživanjem koje nije bilo uzeto u obzir.
Ako se utvrdi da potraživanje zaista postoji, može doći do obaveze vraćanja dijela raspodijeljenih sredstava radi namirenja tog povjerioca.
Zaključak
Član 2 postavlja osnovno načelo likvidacionog postupka – potpuna zaštita povjerilaca prije bilo kakve raspodjele imovine vlasnicima kapitala. Likvidacija nije postupak raspodjele imovine članovima društva, već prvenstveno postupak namirenja svih obaveza poslovnog subjekta. Tek nakon što se izmire troškovi likvidacije i svi povjerioci, preostala imovina može biti raspodijeljena osnivačima, ortacima, članovima ili akcionarima srazmjerno njihovom učešću u kapitalu. Na taj način zakon obezbjeđuje ravnotežu između interesa povjerilaca i prava vlasnika poslovnog subjekta.
Likvidacioni postupak ima za cilj potpuno namirenje svih povjerilaca poslovnog subjekta. Po okončanju postupka, nakon što se namire troškovi njegovog vođenja i sva potraživanja povjerilaca, preostala imovina se raspodjeljuje vlasnicima kapitala – osnivačima, ortacima, članovima ili akcionarima – razmjerno njihovom učešću u vlasništvu. Ovakav raspored osigurava da se prvo zaštite prava povjerilaca, a tek potom da se eventualni višak imovine vrati vlasnicima, čime se uspostavlja pravedan redoslijed namirenja i poštuje princip odgovornosti poslovnog subjekta prema trećim licima.
Nadležnost suda za sprovođenje likvidacionog postupka
Stručno objašnjenje
Član 3 uređuje pitanje stvarne i mjesne nadležnosti suda za vođenje likvidacionog postupka.
Zakon propisuje da likvidacioni postupak sprovodi isti sud koji bi bio nadležan za vođenje stečajnog postupka prema odredbama Zakona o stečaju.
Time zakonodavac uspostavlja jedinstven sistem nadležnosti za dva postupka koja imaju sličan cilj – prestanak poslovnog subjekta i uređenje njegovih imovinsko-pravnih odnosa.
Iz ove odredbe proizlazi da se za određivanje nadležnog suda ne primjenjuju posebna pravila Zakona o likvidacionom postupku, već se upućuje na pravila sadržana u Zakonu o stečaju.
To znači da se nadležnost određuje prema:
-
sjedištu poslovnog subjekta,
-
pravilima stvarne nadležnosti privrednih sudova,
-
drugim kriterijumima predviđenim stečajnim zakonodavstvom.
Na ovaj način izbjegava se mogućnost da za stečaj i likvidaciju istog poslovnog subjekta budu nadležni različiti sudovi.
Praktičan značaj
Ova odredba ima veliki praktični značaj jer omogućava pravnu sigurnost i jednostavniju primjenu zakona.
U praksi se često postavlja pitanje:
Koji sud vodi likvidaciju privrednog društva?
Član 3 daje jednostavan odgovor:
Sud koji bi bio nadležan za stečaj tog društva.
Na taj način:
-
izbjegavaju se sukobi nadležnosti,
-
ubrzava se pokretanje postupka,
-
smanjuju se procesne greške,
-
omogućava se jedinstvena sudska praksa.
Poseban značaj odredba ima u situacijama kada tokom likvidacije postane jasno da društvo nema dovoljno imovine za namirenje obaveza.
Pošto je isti sud nadležan i za likvidaciju i za eventualni stečaj, prelazak iz jednog postupka u drugi je znatno jednostavniji.
Sudska praksa
Sudska praksa polazi od načela da je nadležnost suda procesna pretpostavka za vođenje postupka.
Ako prijedlog za pokretanje likvidacije bude podnesen nenadležnom sudu, sud će:
-
oglasiti se nenadležnim ili
-
predmet ustupiti nadležnom sudu.
Sudovi redovno naglašavaju da se nadležnost procjenjuje prema stanju koje postoji u trenutku pokretanja postupka.
U slučaju promjene sjedišta društva neposredno prije pokretanja likvidacije, sudovi ispituju da li je promjena izvršena zakonito i da li predstavlja pokušaj izbjegavanja nadležnosti određenog suda.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Društvo sa sjedištem u Banjoj Luci
Društvo sa ograničenom odgovornošću ima registrovano sjedište u Banjoj Luci.
Članovi društva donose odluku o prestanku rada i pokretanju likvidacije.
Likvidacioni postupak vodi sud koji bi prema Zakonu o stečaju bio nadležan za stečaj tog društva.
Dakle, ne bira se proizvoljno drugi sud niti sud prema mjestu prebivališta vlasnika ili direktora.
Primjer 2 – Tokom likvidacije utvrđena insolventnost
Nakon otvaranja likvidacionog postupka utvrdi se da društvo ima mnogo više dugova nego imovine.
Pojavljuju se uslovi za pokretanje stečaja.
Pošto je za oba postupka nadležan isti sud, omogućena je efikasna procesna tranzicija bez dodatnih sporova o nadležnosti.
Primjer 3 – Pogrešno podnesen prijedlog
Društvo sa sjedištem u jednom gradu podnese prijedlog za likvidaciju sudu u drugom gradu.
Sud utvrđuje da nije mjesno nadležan i predmet dostavlja nadležnom sudu.
Na taj način se obezbjeđuje poštovanje zakonskih pravila o nadležnosti.
Zaključak
Član 3 uspostavlja jasno i jednostavno pravilo prema kojem likvidacioni postupak vodi isti sud koji bi bio nadležan za sprovođenje stečajnog postupka nad tim poslovnim subjektom. Time se postiže jedinstvo sudske nadležnosti, veća pravna sigurnost i efikasnije vođenje postupaka koji se odnose na prestanak poslovnih subjekata. Ova odredba ima poseban značaj u situacijama kada se tokom likvidacije pojave elementi insolventnosti i potreba za prelaskom u stečajni postupak, jer omogućava kontinuitet postupanja pred istim sudom.
Shodna primjena Zakona o stečaju u likvidacionom postupku
Stručno objašnjenje
Član 4 uređuje jedno od najvažnijih procesnih pitanja u likvidacionom postupku – šta se dešava kada Zakon o likvidacionom postupku ne sadrži odgovor na određeno pravno pitanje.
Zakonodavac je usvojio princip tzv. shodne (supsidijarne) primjene Zakona o stečaju. To znači da se u svim situacijama koje nisu izričito uređene Zakonom o likvidacionom postupku primjenjuju odgovarajuće odredbe Zakona o stečaju.
Međutim, ta primjena nije potpuna.
Zakon izričito propisuje da se ne primjenjuju odredbe Zakona o stečaju koje uređuju:
1. Postupak restrukturiranja
Restrukturiranje ima za cilj finansijsko ozdravljenje poslovnog subjekta i nastavak njegovog poslovanja.
Pošto je cilj likvidacije prestanak poslovnog subjekta, ova pravila nisu primjenjiva.
2. Reorganizaciju stečajnog dužnika
Reorganizacija podrazumijeva nastavak poslovanja dužnika kroz plan reorganizacije.
Takav cilj je suprotan prirodi likvidacije, čiji je krajnji rezultat prestanak poslovnog subjekta.
3. Skupštinu povjerilaca i odbor povjerilaca
Ovi organi predstavljaju karakteristične institucije stečajnog postupka.
U likvidaciji zakon nije predvidio njihovo postojanje jer se polazi od pretpostavke da će svi povjerioci biti u cijelosti namireni.
4. Pobijanje pravnih radnji
Stečajno pravo poznaje posebna pravila za poništavanje određenih radnji koje su preduzete prije otvaranja stečaja na štetu povjerilaca.
Ta pravila se ne primjenjuju u likvidacionom postupku.
5. Ročište za glavnu diobu
Glavna dioba je karakteristična za stečajni postupak i predstavlja raspodjelu stečajne mase među povjeriocima.
Pošto u likvidaciji nema stečajne mase niti stečajnih povjerilaca u tom smislu, ova odredba nije primjenjiva.
Praktičan značaj
Ovaj član ima veoma veliki praktični značaj jer sprečava pojavu pravnih praznina.
Zakon o likvidacionom postupku je znatno kraći od Zakona o stečaju i ne uređuje detaljno sva procesna pitanja.
Da ne postoji član 4, sudovi bi često bili suočeni sa situacijom da zakon ne daje odgovor na određeno pitanje.
Zahvaljujući ovoj odredbi:
-
postupak postaje efikasniji,
-
sudska praksa postaje ujednačenija,
-
izbjegava se donošenje različitih odluka u sličnim situacijama,
-
koristi se bogata procesna infrastruktura stečajnog prava.
Istovremeno, zakon pažljivo izdvaja institute koji su vezani za insolventnost i spasavanje dužnika, jer oni nisu kompatibilni sa svrhom likvidacije.
Sudska praksa
Sudska praksa ovu odredbu tumači kroz osnovno načelo:
Primjena Zakona o stečaju dozvoljena je samo kada nije suprotna prirodi i cilju likvidacionog postupka.
Sudovi najčešće koriste odredbe stečajnog prava kada rješavaju pitanja:
-
procesnih rokova,
-
dostavljanja,
-
ovlašćenja suda,
-
rada likvidacionog upravnika,
-
unovčenja imovine,
-
troškova postupka.
Međutim, sudovi odbijaju primjenu stečajnih instituta čija je svrha nastavak poslovanja dužnika ili kolektivno namirenje povjerilaca kroz stečajnu masu.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Procesno pitanje nije uređeno zakonom
Tokom likvidacionog postupka pojavi se pitanje koje Zakon o likvidacionom postupku ne reguliše.
Sud tada može posegnuti za odgovarajućim odredbama Zakona o stečaju i primijeniti ih na način koji odgovara prirodi likvidacije.
Primjer 2 – Nema reorganizacije u likvidaciji
Društvo tokom likvidacije zaključi da bi moglo nastaviti poslovanje ako bi izvršilo reorganizaciju.
Pozivanje na pravila stečajne reorganizacije nije moguće jer član 4 izričito isključuje njihovu primjenu.
U takvoj situaciji potrebno je postupati u skladu sa pravilima likvidacije ili eventualno drugim zakonskim mehanizmima.
Primjer 3 – Nema odbora povjerilaca
Jedan od povjerilaca predlaže formiranje odbora povjerilaca radi kontrole postupka.
Sud odbija prijedlog jer zakon izričito propisuje da se odredbe o odboru povjerilaca iz Zakona o stečaju ne primjenjuju na likvidacioni postupak.
Zaključak
Član 4 predstavlja važnu vezu između Zakona o likvidacionom postupku i Zakona o stečaju. Njime se omogućava da se na pitanja koja nisu uređena likvidacionim propisima primijene odgovarajuća pravila stečajnog prava, čime se popunjavaju pravne praznine i obezbjeđuje efikasno vođenje postupka. Istovremeno, zakon jasno isključuje primjenu onih stečajnih instituta koji su nespojivi sa ciljem likvidacije, kao što su restrukturiranje, reorganizacija i organi stečajnog postupka. Time se postiže ravnoteža između procesne ekonomičnosti i očuvanja posebne pravne prirode likvidacionog postupka.
Razlozi za sprovođenje likvidacionog postupka
Član 5.
Likvidacioni postupak se sprovodi u sljedećim slučajevima:
1) ako je poslovnom subjektu izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti zbog neispunjavanja uslova za obavljanje djelatnosti, a poslovni subjekat u roku određenom u izrečenoj mjeri ne ispuni te uslove, odnosno ne promijeni djelatnost,
2) ako su prestali postojati prirodni i drugi uslovi za obavljanje djelatnosti,
3) ako je isteklo vrijeme na koje je poslovni subjekat osnovan,
4) ako je donijeta odluka o prestanku poslovnog subjekta od ovlaštenog organa poslovnog subjekta, koji je određen posebnim zakonom, odnosno osnivačkim aktom ili statutom poslovnog subjekta,
5) ako se pravosnažnom odlukom nadležnog suda utvrdi ništavost upisa u Registar poslovnih subjekata (u daljem tekstu: Registar),
6) ako poslovni subjekat nije uskladio oblik organizovanja, kao i opšte akte sa zakonom kojim se uređuju privredna društva i drugim propisima, a nije likvidiran i brisan iz Registra u skladu sa zakonom kojima se uređuje registracija poslovnih subjekata u Republici Srpskoj,
7) ako je poslovnom subjektu pravosnažnom odlukom nadležnog suda izrečena kazna prestanka pravnog lica u skladu sa zakonom kojim se propisuju krivična djela i krivične sankcije,
8) i u slučajevima utvrđenim drugim zakonima.
Stručno objašnjenje
Član 5 propisuje situacije u kojima se nad poslovnim subjektom sprovodi likvidacioni postupak. Ova odredba predstavlja jednu od najvažnijih normi Zakona o likvidacionom postupku jer definiše pravne osnove za prestanak poslovnog subjekta kroz likvidaciju.
Zakon predviđa osam različitih osnova za pokretanje likvidacije, koje se mogu podijeliti u nekoliko grupa.
A. Nemogućnost zakonitog obavljanja djelatnosti
Likvidacija se sprovodi kada poslovni subjekt više ne može zakonito obavljati svoju djelatnost.
To se odnosi na slučajeve kada:
-
nadležni organ izrekne zabranu obavljanja djelatnosti zbog neispunjavanja zakonskih uslova,
-
poslovni subjekt ne otkloni nedostatke u ostavljenom roku,
-
ne promijeni djelatnost za koju više ne ispunjava uslove.
Ova odredba štiti javni interes i sprečava nastavak rada subjekata koji ne ispunjavaju zakonske standarde.
B. Prestanak uslova za poslovanje
Likvidacija se sprovodi i kada prestanu prirodni ili drugi uslovi za obavljanje djelatnosti.
To mogu biti situacije kada:
-
nestane osnovni resurs neophodan za poslovanje,
-
trajno prestanu tehnički uslovi za rad,
-
nastupe okolnosti koje objektivno onemogućavaju nastavak djelatnosti.
C. Istek vremena osnivanja
Ako je poslovni subjekt osnovan na određeno vrijeme, istekom tog perioda nastaje razlog za sprovođenje likvidacije.
Ovakvi slučajevi danas nisu česti, ali se i dalje pojavljuju kod pojedinih projektnih ili namjenski osnovanih društava.
D. Dobrovoljna odluka vlasnika
Najčešći razlog u praksi jeste odluka nadležnog organa poslovnog subjekta o prestanku rada.
Kod društva sa ograničenom odgovornošću to je najčešće skupština članova.
Kod drugih oblika poslovnih subjekata odluku donosi organ određen posebnim zakonom, statutom ili osnivačkim aktom.
E. Ništavost registracije
Ako sud pravosnažno utvrdi da je upis u Registar poslovnih subjekata bio ništav, poslovni subjekt ne može nastaviti postojati u pravnom prometu.
U tom slučaju sprovodi se likvidacija radi zaštite povjerilaca i uređenja postojećih pravnih odnosa.
F. Neusklađenost sa zakonom
Likvidacija se može sprovesti i kada poslovni subjekt nije izvršio zakonom propisano usklađivanje:
-
organizacione forme,
-
osnivačkih akata,
-
statuta,
-
drugih opštih akata.
Ova odredba najčešće dolazi do izražaja nakon donošenja novih zakonskih propisa koji nalažu određena usklađivanja.
G. Kazna prestanka pravnog lica
U određenim slučajevima sud može u krivičnom postupku izreći kaznu prestanka pravnog lica.
Po pravosnažnosti takve odluke sprovodi se likvidacioni postupak.
H. Drugi zakonski slučajevi
Posljednja tačka omogućava primjenu i drugih zakona koji mogu predvidjeti dodatne razloge za sprovođenje likvidacije.
Na taj način obezbjeđuje se fleksibilnost pravnog sistema.
Praktičan značaj
Ovaj član ima izuzetno veliki praktični značaj jer definiše kada poslovni subjekt može ili mora prestati postojati.
U praksi se najveći broj likvidacionih postupaka pokreće po osnovu:
Dobrovoljne likvidacije
Vlasnici odluče da:
-
prestanu sa poslovanjem,
-
prodaju imovinu,
-
zatvore firmu koja više nije aktivna,
-
reorganizuju grupu povezanih društava.
Isteka roka trajanja
Kod projektnih društava osnovanih za realizaciju određenog projekta.
Gubitka dozvole za rad
Kod djelatnosti za koje su potrebne posebne licence ili odobrenja.
Ovaj član omogućava da se poslovni subjekt ne ugasi jednostavno "preko noći", već kroz uređeni postupak kojim se štite povjerioci, zaposleni i druga zainteresovana lica.
Sudska praksa
Sudska praksa pokazuje da su najčešći sporovi vezani za:
Odluke o dobrovoljnoj likvidaciji
Sudovi ispituju da li je odluku donio nadležni organ i da li je donesena propisanom većinom.
Ništavost registracije
Kada se utvrdi ništavost registracije, sudovi vode računa da se kroz likvidaciju zaštite lica koja su u dobroj vjeri poslovala sa tim subjektom.
Gubitak uslova za rad
Sudovi ispituju da li su zaista iscrpljene sve mogućnosti za otklanjanje nedostataka prije pokretanja likvidacije.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Dobrovoljno gašenje firme
Društvo sa ograničenom odgovornošću više ne obavlja djelatnost i nema zaposlenih.
Skupština članova donosi odluku o prestanku rada društva.
Na osnovu te odluke pokreće se likvidacioni postupak.
Primjer 2 – Oduzimanje licence
Privredno društvo obavlja djelatnost za koju je potrebna posebna dozvola.
Nadležni organ utvrdi da društvo više ne ispunjava zakonske uslove i izriče zabranu rada.
Po isteku ostavljenog roka nedostaci nisu otklonjeni.
Time nastupa razlog za sprovođenje likvidacije.
Primjer 3 – Društvo osnovano na određeno vrijeme
Društvo je osnovano radi realizacije građevinskog projekta na period od pet godina.
Po isteku tog roka članovi ne produžavaju trajanje društva.
Nastupa zakonski osnov za pokretanje likvidacionog postupka.
Zaključak
Član 5 predstavlja centralnu odredbu Zakona o likvidacionom postupku jer precizno definiše sve situacije u kojima se sprovodi likvidacija poslovnog subjekta. Razlozi obuhvataju dobrovoljni prestanak rada, gubitak zakonskih uslova za poslovanje, istek vremena osnivanja, ništavost registracije, neusklađenost sa propisima, sudsku kaznu prestanka pravnog lica i druge zakonom predviđene slučajeve. Na taj način zakon obezbjeđuje da prestanak poslovnog subjekta bude sproveden kroz uređen i kontrolisan postupak kojim se štite interesi povjerilaca, vlasnika kapitala i drugih učesnika pravnog prometa.
Glava II
Vrste likvidacionog postupka
Član 6.
Vrste likvidacionog postupka su:
1) dobrovoljni likvidacioni postupak,
2) prinudni likvidacioni postupak,
3) likvidacioni postupak po službenoj dužnosti,
4) likvidacioni postupci utvrđeni drugim zakonima.
Dobrovoljni likvidacioni postupak
Član 7.
(1) Dobrovoljni likvidacioni postupak se sprovodi na osnovu odluke o prestanku poslovnog subjekta, koju donosi ovlašteni organ poslovnog subjekta određen posebnim zakonom, odnosno osnivačkim aktom ili statutom poslovnog subjekta.
(2) Dobrovoljni likvidacioni postupak se može sprovesti u redovnom likvidacionom postupku ili u skraćenom dobrovoljnom likvidacionom postupku, koji je propisan ovim zakonom.
(3) Prijedlog za pokretanje dobrovoljnog likvidacionog postupka na osnovu odluke iz stava 1. ovog člana podnose vlasnici kapitala poslovnog subjekta ili lice ovlašteno za zastupanje poslovnog subjekta.
Prinudni likvidacioni postupak
Član 8.
(1) Prinudni likvidacioni postupak se pokreće ako je:
1) pravosnažnim rješenjem nadležnog organa poslovnom subjektu izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti zbog neispunjavanja uslova za obavljanje djelatnosti, a poslovni subjekat u roku određenom u izrečenoj mjeri ne ispuni te uslove, odnosno ne promijeni djelatnost, ili
2) pravosnažnom odlukom nadležnog suda izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti, zbog neispunjavanja uslova za obavljanje djelatnosti, a poslovni subjekat u roku određenom u izrečenoj mjeri ne ispuni te uslove, odnosno ne promijeni djelatnost, ili
3) pravosnažnom odlukom nadležnog suda izrečena mjera trajne zabrane obavljanja djelatnosti, ili
4) pravosnažnom odlukom nadležnog suda izrečena kazna prestanka pravnog lica.
(2) Prijedlog za pokretanje prinudnog likvidacionog postupka iz stava 1. tačka 1) ovog člana podnosi organ koji je donio odluku kojom je izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti.
(3) Prijedlog za pokretanje prinudnog likvidacionog postupka iz stava 1. tačka 2) ovog člana podnosi organ koji je pred sudom iz stava 1. tačka 2) ovog člana pokrenuo postupak donošenja odluke o izricanju mjere zabrane obavljanja djelatnosti. (4) Prijedlog za pokretanje i otvaranje prinudnog likvidacionog postupka iz stava 1. t. 3) i 4) ovog člana podnosi sud koji je izrekao mjeru trajne zabrane obavljanje djelatnosti, odnosno nalaže sud koji je izrekao kaznu prestanka pravnog lica.
Likvidacioni postupak po službenoj dužnosti
Član 9.
(1) Likvidacioni postupak po službenoj dužnosti se pokreće ako je:
1) pravosnažnom odlukom nadležnog suda utvrđen prestanak poslovnog subjekta nakon isteka vremena na koje je osnovan, 2) pravosnažnom odlukom nadležnog suda utvrđeno da poslovni subjekat nije uskladio oblik organizovanja, kao i opšte akte sa zakonom kojim se uređuju privredna društva i drugim propisima, a nije likvidiran i brisan iz Registra, u skladu sa zakonom kojim se uređuje registracija poslovnih subjekata u Republici Srpskoj,
3) pravosnažnom odlukom nadležnog suda utvrđena ništavost upisa u Registar.
(2) Prijedlog za pokretanje likvidacionog postupka po službenoj dužnosti iz stava 1. ovog člana, podnosi sud koji je donio jednu od odluka iz stava 1. t. 1), 2) i 3) ovog člana.
(3) U likvidacionom postupku po službenoj dužnosti iz stava 1. tačka 2) ovog člana, ostatak likvidacione mase likvidacionog dužnika koji nije prenijet vlasnicima kapitala poslovnog subjekta postaje svojina Republike Srpske.
(4) Upis prava svojine na Republiku Srpsku iz stava 3. ovog člana vrši se na osnovu rješenja suda.
Član 10.
Likvidacioni postupci utvrđeni drugim zakonima pokreću se i sprovode na način propisan tim zakonima.
Glava III
Organi likvidacionog postupka
Član 11.
Organi likvidacionog postupka su:
1) likvidacioni sudija i
2) likvidacioni upravnik.
Uloga i ovlašćenja likvidacionog sudije
Član 12.
Likvidacioni sudija:
1) vodi i upravlja likvidacionim postupkom od dana podnošenja prijedloga za otvaranje likvidacionog postupka do dana zaključenja likvidacionog postupka,
2) ima prava i obaveze u likvidacionom postupku, propisane ovim zakonom,
3) vrši nadzor nad radom likvidacionog upravnika u skladu sa ovim zakonom,
4) razrješava dužnosti likvidacionog upravnika u skladu sa članom 16. ovog zakona.
Stručno objašnjenje
Član 12 definiše položaj, ovlašćenja i odgovornosti likvidacionog sudije kao centralnog nosioca sudskog dijela likvidacionog postupka.
Likvidacioni sudija nije samo sudija koji donosi pojedinačne odluke, već rukovodi cjelokupnim postupkom od njegovog pokretanja do pravosnažnog okončanja.
Njegova osnovna uloga jeste da obezbijedi da se likvidacioni postupak vodi zakonito, efikasno i uz jednaku zaštitu prava svih učesnika postupka.
Zakon posebno navodi četiri osnovne nadležnosti.
1. Vođenje i upravljanje likvidacionim postupkom
Likvidacioni sudija vodi postupak od trenutka kada sud primi prijedlog za otvaranje likvidacije pa sve do donošenja rješenja o zaključenju likvidacionog postupka.
U okviru ove nadležnosti sudija:
-
odlučuje o procesnim pitanjima,
-
donosi potrebna rješenja,
-
prati tok postupka,
-
obezbjeđuje zakonitost svih radnji.
Dakle, postupak se odvija pod stalnim sudskim nadzorom.
2. Ostvarivanje zakonom propisanih prava i obaveza
Likvidacioni sudija ima sva ovlašćenja koja su mu dodijeljena Zakonom o likvidacionom postupku.
To, između ostalog, obuhvata:
-
odlučivanje o prijedlozima stranaka,
-
izdavanje naloga likvidacionom upravniku,
-
odlučivanje o pojedinim procesnim pitanjima,
-
kontrolu zakonitosti sprovedenih radnji.
Njegova ovlašćenja proizlaze neposredno iz zakona, a ne iz odluka učesnika u postupku.
3. Nadzor nad radom likvidacionog upravnika
Jedna od najvažnijih funkcija likvidacionog sudije jeste nadzor nad radom likvidacionog upravnika.
Likvidacioni upravnik neposredno sprovodi likvidaciju, ali njegov rad nije samostalan.
Sud prati da li upravnik:
-
postupa u skladu sa zakonom,
-
štiti interese povjerilaca,
-
pravilno upravlja imovinom,
-
izvršava svoje obaveze u propisanim rokovima.
Ovaj nadzor predstavlja važan mehanizam zaštite zakonitosti postupka.
4. Razrješenje likvidacionog upravnika
Ako postoje zakonski razlozi, likvidacioni sudija može razriješiti likvidacionog upravnika.
Razlozi za razrješenje detaljnije su uređeni članom 16. Zakona i mogu uključivati:
-
nesavjestan rad,
-
neizvršavanje obaveza,
-
povredu zakona,
-
druge okolnosti koje onemogućavaju pravilno vođenje postupka.
Na taj način sud obezbjeđuje da likvidacioni postupak vodi stručno i nepristrasno lice.
Praktičan značaj
Ova odredba ima veliki praktični značaj jer jasno razgraničava uloge učesnika u likvidacionom postupku.
Često postoji pogrešno uvjerenje da likvidacioni upravnik samostalno vodi cijeli postupak.
Međutim, zakon uspostavlja sistem međusobne kontrole:
-
likvidacioni upravnik obavlja operativne poslove,
-
likvidacioni sudija kontroliše zakonitost njegovog rada.
Takvo rješenje povećava pravnu sigurnost i štiti interese:
-
povjerilaca,
-
vlasnika kapitala,
-
zaposlenih,
-
drugih učesnika postupka.
Sudski nadzor naročito je važan kod prodaje imovine, namirenja povjerilaca i raspodjele likvidacionog ostatka.
Sudska praksa
Sudska praksa naglašava da likvidacioni sudija nije zastupnik ni jednog učesnika postupka, već garant zakonitog sprovođenja likvidacije.
Sudovi posebno ističu sljedeće principe:
Načelo zakonitosti
Likvidacioni sudija mora obezbijediti da se sve radnje sprovode u skladu sa zakonom.
Načelo nepristrasnosti
Sudija štiti interese svih učesnika postupka, a ne samo poslovnog subjekta ili njegovih povjerilaca.
Sudski nadzor
Likvidacioni upravnik nije nezavisni organ već lice čiji rad podliježe stalnoj kontroli suda.
Ako upravnik postupa protivno zakonu ili ne izvršava svoje dužnosti, sud može preduzeti odgovarajuće mjere, uključujući njegovo razrješenje.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Nadzor nad prodajom imovine
Likvidacioni upravnik planira prodaju vrijedne poslovne imovine društva.
Likvidacioni sudija kontroliše da li se postupak sprovodi u skladu sa zakonom i da li su zaštićeni interesi povjerilaca.
Na taj način smanjuje se mogućnost zloupotreba ili prodaje imovine ispod tržišne vrijednosti.
Primjer 2 – Neizvršavanje obaveza upravnika
Likvidacioni upravnik mjesecima ne dostavlja izvještaje sudu i ne preduzima potrebne radnje radi namirenja povjerilaca.
Nakon utvrđivanja nepravilnosti, likvidacioni sudija donosi odluku o njegovom razrješenju i imenuje drugo lice koje će nastaviti postupak.
Primjer 3 – Procesna odluka
Povjerilac podnese zahtjev koji zahtijeva sudsku odluku tokom likvidacionog postupka.
O zahtjevu odlučuje likvidacioni sudija, vodeći računa o zakonitosti postupka i zaštiti prava svih učesnika.
Zaključak
Član 12 određuje likvidacionog sudiju kao ključni sudski autoritet u likvidacionom postupku. Njegova uloga nije ograničena na donošenje pojedinačnih odluka, već obuhvata vođenje i upravljanje postupkom, nadzor nad radom likvidacionog upravnika i preduzimanje mjera radi obezbjeđenja zakonitog sprovođenja likvidacije. Takvim ovlašćenjima zakon uspostavlja efikasan sistem sudske kontrole koji doprinosi zaštiti povjerilaca, vlasnika kapitala i drugih učesnika postupka, uz istovremeno očuvanje pravne sigurnosti i transparentnosti tokom prestanka poslovnog subjekta.
Imenovanje likvidacionog upravnika
Član 13.
(1) Likvidacioni sudija može, na prijedlog podnosioca prijedloga za otvaranje likvidacionog postupka (u daljem tekstu: predlagač), za likvidacionog upravnika imenovati člana uprave poslovnog subjekta, koji je upisan u Registar kao lice ovlašteno za zastupanje poslovnog subjekta.
(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, ako predlagač nije predložio lice za likvidacionog upravnika, likvidacioni sudija imenuje likvidacionog upravnika iz reda likvidacionih upravnika sa liste stečajnih upravnika, koju utvrđuje ministar pravde (u daljem tekstu: ministar).
Likvidacioni sudija može, na prijedlog predlagača, imenovati za likvidacionog upravnika člana uprave poslovnog subjekta koji je u Registru upisan kao lice ovlašteno za njegovo zastupanje. Na taj način se omogućava da likvidaciju vodi osoba koja već poznaje poslovanje subjekta. Izuzetno, ukoliko predlagač ne predloži lice za ovu funkciju, sudija imenuje likvidacionog upravnika iz reda lica koja se nalaze na listi stečajnih upravnika, a koju utvrđuje ministar pravde. Ovim se obezbjeđuje da i u nedostatku prijedloga postupak može neometano započeti, uz angažovanje stručnog i kvalifikovanog lica.
Stručno objašnjenje
Član 13 uređuje način imenovanja likvidacionog upravnika, odnosno lica koje neposredno sprovodi likvidacioni postupak i zastupa poslovni subjekt tokom njegovog trajanja.
Zakon predviđa dva načina imenovanja likvidacionog upravnika, u zavisnosti od okolnosti konkretnog slučaja.
1. Imenovanje na prijedlog predlagača
Osnovno pravilo propisano stavom 1 jeste da likvidacioni sudija može, na prijedlog predlagača, za likvidacionog upravnika imenovati člana uprave poslovnog subjekta koji je u Registru poslovnih subjekata upisan kao lice ovlašćeno za zastupanje.
To znači da društvo može predložiti svog direktora ili drugo registrovano ovlašćeno lice da vodi likvidacioni postupak.
Međutim, sud nije vezan tim prijedlogom. Upotreba izraza „može imenovati“ pokazuje da likvidacioni sudija ima diskreciono pravo da ocijeni da li predloženo lice ispunjava uslove za obavljanje te funkcije.
Ovakvo rješenje ima praktičnu logiku, jer je član uprave najčešće najbolje upoznat sa:
-
poslovanjem društva,
-
njegovom imovinom,
-
obavezama,
-
ugovornim odnosima,
-
finansijskim stanjem.
To omogućava efikasnije sprovođenje likvidacije.
2. Imenovanje sa liste stečajnih upravnika
Ako predlagač ne predloži lice za likvidacionog upravnika, primjenjuje se izuzetak iz stava 2.
U tom slučaju likvidacioni sudija imenuje likvidacionog upravnika sa liste stečajnih upravnika koju utvrđuje ministar pravde.
Na taj način zakon obezbjeđuje da se postupak može nesmetano sprovesti čak i kada poslovni subjekt nema lice koje bi moglo ili željelo preuzeti funkciju likvidacionog upravnika.
Lista stečajnih upravnika predstavlja bazu stručnih lica koja ispunjavaju zakonom propisane uslove za vođenje ovakvih postupaka.
Praktičan značaj
Ova odredba omogućava fleksibilnost prilikom izbora likvidacionog upravnika.
U praksi postoje dvije najčešće situacije.
Dobrovoljna likvidacija
Kod društava koja uredno posluju i dobrovoljno prestaju sa radom, vlasnici gotovo uvijek predlažu da funkciju likvidacionog upravnika obavlja direktor društva.
Takvo rješenje:
-
ubrzava postupak,
-
smanjuje troškove,
-
omogućava lakšu komunikaciju sa povjeriocima,
-
olakšava identifikaciju imovine i obaveza.
Složeniji postupci
Kada među članovima društva postoje sporovi, kada direktor više nije dostupan ili kada nije predloženo nijedno lice, sud imenuje profesionalnog likvidacionog upravnika sa liste stečajnih upravnika.
Na taj način obezbjeđuje se stručnost i nepristrasnost u vođenju postupka.
Sudska praksa
Sudska praksa polazi od toga da imenovanje likvidacionog upravnika mora biti u funkciji zaštite zakonitosti postupka.
Prilikom odlučivanja sudovi naročito cijene:
-
da li je predloženo lice registrovano kao zakonski zastupnik,
-
da li postoje okolnosti koje dovode u pitanje njegovu nepristrasnost,
-
da li postoji sukob interesa,
-
da li lice može efikasno sprovesti likvidaciju.
Ako sud ocijeni da postoje ozbiljne prepreke za imenovanje predloženog lica, može imenovati drugo lice sa liste stečajnih upravnika.
Na taj način štite se interesi povjerilaca i drugih učesnika u postupku.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Direktor kao likvidacioni upravnik
Članovi društva donose odluku o dobrovoljnoj likvidaciji.
U prijedlogu sudu predlažu da direktor društva bude imenovan za likvidacionog upravnika.
Pošto je direktor registrovan kao zakonski zastupnik i ne postoje razlozi koji bi doveli u pitanje njegovo imenovanje, sud donosi rješenje kojim ga imenuje za likvidacionog upravnika.
Primjer 2 – Nema prijedloga
Poslovni subjekt podnese prijedlog za otvaranje likvidacionog postupka, ali ne predloži lice koje bi obavljalo funkciju likvidacionog upravnika.
Likvidacioni sudija tada imenuje profesionalnog upravnika sa liste stečajnih upravnika koju utvrđuje ministar pravde.
Na taj način postupak se može nesmetano nastaviti.
Primjer 3 – Sukob među članovima društva
Članovi društva ne mogu postići saglasnost oko toga ko će voditi likvidaciju.
Jedna grupa predlaže direktora, dok druga osporava njegov rad zbog ranijih nepravilnosti u poslovanju.
Radi očuvanja nepristrasnosti i zaštite interesa svih učesnika, sud može odlučiti da umjesto direktora imenuje profesionalnog likvidacionog upravnika sa liste stečajnih upravnika.
Zaključak
Član 13 uređuje način imenovanja likvidacionog upravnika i uspostavlja ravnotežu između autonomije poslovnog subjekta i sudske kontrole. Kao pravilo, društvu se omogućava da predloži svog zakonskog zastupnika za likvidacionog upravnika, čime se doprinosi ekonomičnosti i efikasnosti postupka. Istovremeno, zakon predviđa mogućnost imenovanja profesionalnog upravnika sa liste stečajnih upravnika kada prijedlog izostane ili kada okolnosti zahtijevaju nepristrasno i stručno vođenje likvidacije. Na taj način štite se interesi povjerilaca, vlasnika kapitala i drugih učesnika u postupku, uz obezbjeđenje zakonitog sprovođenja likvidacije.
Imenovanje i ovlašćenje likvidacionog upravnika
Član 14.
(1) Likvidacioni sudija imenuje likvidacionog upravnika rješenjem o otvaranju likvidacionog postupka.
(2) Likvidacioni upravnik stiče svojstvo lica ovlaštenog za zastupanje poslovnog subjekta upisom u Registar.
Likvidacioni sudija imenuje likvidacionog upravnika u samom rješenju o otvaranju likvidacionog postupka, čime se funkcija upravnika formalno uspostavlja od početka postupka. Likvidacioni upravnik stiče ovlaštenje za zastupanje poslovnog subjekta upisom u Registar, čime se njegov status i nadležnosti potvrđuju prema trećim licima i javnim evidencijama. Član 14 uređuje dva ključna momenta u postupku likvidacije: imenovanje likvidacionog upravnika i sticanje njegovih formalnih ovlaštenja. Prvo, sudija koji vodi postupak donosi rješenje o otvaranju likvidacionog postupka, a istim tim rješenjem imenuje i likvidacionog upravnika. Na taj način se obezbjeđuje kontinuitet postupka jer odmah po otvaranju likvidacije postoji lice koje je odgovorno za vođenje i sprovođenje svih daljih radnji.
Stručno objašnjenje
Član 14 uređuje trenutak imenovanja likvidacionog upravnika i početak njegovih ovlašćenja za zastupanje poslovnog subjekta.
Ova odredba ima veliki pravni značaj jer jasno razdvaja:
-
imenovanje likvidacionog upravnika, i
-
sticanje ovlašćenja za zastupanje društva.
Iako su ova dva događaja međusobno povezana, oni ne nastupaju istovremeno.
1. Imenovanje likvidacionog upravnika
Prema stavu 1, likvidacioni sudija imenuje likvidacionog upravnika u samom rješenju o otvaranju likvidacionog postupka.
To znači da sud, istovremeno kada odlučuje o otvaranju likvidacije, određuje i lice koje će voditi postupak.
Na taj način se izbjegava pravna praznina i obezbjeđuje da od prvog dana postoji lice koje će preduzimati radnje potrebne za sprovođenje likvidacije.
2. Sticanje ovlašćenja za zastupanje
Međutim, imenovanje samo po sebi nije dovoljno.
Prema stavu 2, likvidacioni upravnik postaje zakonski zastupnik poslovnog subjekta tek upisom u Registar poslovnih subjekata.
Tek od tog trenutka može:
-
zastupati društvo pred sudovima,
-
zaključivati pravne poslove,
-
raspolagati imovinom društva u okviru svojih ovlašćenja,
-
predstavljati društvo prema trećim licima.
Na ovaj način zakon štiti pravnu sigurnost, jer treća lica mogu jednostavno provjeriti u Registru ko je ovlašćen za zastupanje društva.
Praktičan značaj
Ova odredba ima veliki značaj za pravni promet.
U praksi se često postavlja pitanje:
Kada direktor prestaje biti zakonski zastupnik, a kada tu funkciju preuzima likvidacioni upravnik?
Odgovor proizlazi upravo iz člana 14.
Nije dovoljno da postoji sudsko rješenje o imenovanju.
Potrebno je da se izvrši upis u Registar poslovnih subjekata.
Time se obezbjeđuje:
-
javnost podataka,
-
sigurnost pravnog prometa,
-
zaštita poslovnih partnera,
-
mogućnost provjere ovlašćenja putem registra.
Poseban značaj ova odredba ima kod zaključivanja ugovora, zastupanja u sudskim postupcima i raspolaganja imovinom društva tokom likvidacije.
Sudska praksa
Sudska praksa polazi od načela javnosti registra.
Treća lica imaju pravo da vjeruju podacima upisanim u Registar poslovnih subjekata.
Zbog toga sudovi smatraju da:
-
upis ima konstitutivni značaj za ovlašćenje likvidacionog upravnika da zastupa društvo,
-
prije upisa upravnik ne može punovažno nastupati prema trećim licima kao zakonski zastupnik,
-
poslovni partneri nisu dužni provjeravati sudska rješenja ako podaci još nisu evidentirani u Registru.
Time se štiti sigurnost pravnog prometa i povjerenje u javne registre.
📌 Primjer iz prakse
Primjer 1 – Rješenje postoji, ali nema upisa
Sud donese rješenje o otvaranju likvidacionog postupka i imenuje likvidacionog upravnika.
Međutim, upis u Registar bude izvršen nekoliko dana kasnije.
U tom periodu likvidacioni upravnik potpiše ugovor u ime društva.
Može se postaviti pitanje njegovog ovlašćenja za zastupanje, jer prema članu 14 ono nastaje tek upisom u Registar.
Primjer 2 – Provjera registra
Dobavljač želi zaključiti ugovor sa društvom koje se nalazi u likvidaciji.
Prije potpisivanja ugovora izvrši uvid u Registar poslovnih subjekata.
Iz registra vidi da je kao lice ovlašćeno za zastupanje upisan likvidacioni upravnik.
Na osnovu toga može sa sigurnošću zaključiti ugovor sa ovlašćenim licem.
Primjer 3 – Promjena zastupnika
Direktor društva je prije otvaranja likvidacije bio registrovani zakonski zastupnik.
Nakon otvaranja postupka i upisa likvidacionog upravnika u Registar, ovlašćenje za zastupanje prelazi na likvidacionog upravnika, koji od tog trenutka zastupa društvo u svim poslovima vezanim za likvidaciju.
Zaključak
Član 14 uređuje dva ključna momenta u likvidacionom postupku – imenovanje likvidacionog upravnika i sticanje njegovog ovlašćenja za zastupanje poslovnog subjekta. Dok se imenovanje vrši rješenjem o otvaranju likvidacionog postupka, pravo zastupanja nastaje tek upisom likvidacionog upravnika u Registar poslovnih subjekata. Takvim rješenjem zakon obezbjeđuje transparentnost, pravnu sigurnost i zaštitu trećih lica koja u pravnom prometu mogu pouzdano utvrditi ko je ovlašćen da zastupa poslovni subjekt tokom trajanja likvidacije.
Član 15.
(1) Likvidacioni upravnik nakon stupanja na dužnost, a najkasnije u roku od 30 dana od dana imenovanja, likvidacionom sudiji dostavlja Izvještaj o finansijskom stanju i poslovanju likvidacionog dužnika, koji sadrži:
1) popis imovine,
2) popis povjerilaca,
3) početni bilans,
4) drugu dokumentaciju o finansijskom stanju i poslovanju likvidacionog dužnika.
(2) Likvidacioni upravnik izjavom, u pisanoj formi, garantuje tačnost i potpunost podataka u izvještaju iz stava 1. ovog člana. (3) Likvidacioni upravnik bez odlaganja ulazi u posjed imovine likvidacionog dužnika, obezbjeđuje imovinu, te, nakon okončane diobe, dostavlja likvidacionom sudiji Izvještaj o izvršenoj diobi i prilaže dokumentaciju o sprovedenoj diobi i namirenju povjerilaca.
Član 16.
(1) Likvidacioni sudija može rješenjem razriješiti imenovanog likvidacionog upravnika ako:
1) ne ispunjava obaveze iz člana 15. ovog zakona,
2) ne dostavlja izvještaje koje je obavezan da dostavi,
3) ne unovčava imovinu, kada je to neophodno u svrhu namirenja povjerilaca,
4) neosnovano odugovlači sprovođenje pojedinih radnji u likvidacionom postupku,
5) daje netačne podatke,
6) likvidacioni upravnik podnese zahtjev za razrješenje.
(2) Ako likvidacioni upravnik ne ispunjava obaveze propisane ovim zakonom, likvidacioni sudija može likvidacionom upravniku izreći i novčanu kaznu za prekršaj u skladu sa čl. 57. i 58. ovog zakona.
Listing podstranica:
Član 17.
(1) Likvidacioni upravnik koji je imenovan sa liste iz člana 13. stav 2. ovog zakona ima pravo na naknadu troškova i nagradu za svoj rad.
(2) Naknadu troškova i nagradu za rad likvidacionog upravnika određuje likvidacioni sudija rješenjem u skladu sa Pravilnikom o naknadama i nagradama za rad likvidacionog upravnika, koji donosi ministar.
(3) Pravilnikom iz stava 2. ovog člana detaljnije se propisuje način obračuna naknada i nagrada za rad likvidacionog upravnika, tarifa za obračun nagrade za rad likvidacionog upravnika i razrađuju kriterijumi za utvrđivanje visine nagrade za rad likvidacionog upravnika.
(4) Likvidacioni sudija utvrđuje visinu nagrade za rad likvidacionog upravnika, uzimajući u obzir:
1) složenost likvidacionog postupka,
2) dužinu trajanja likvidacionog postupka.
Kontaktirajte nas
Telefoni: 051/220-270
065-511-122
Advokatska kancelarija Topić
Advokat Ružica Topić
Braće Mažar i majke Marije 48
78 000 Banjaluka, RS, BiH
E-mail:
Član 18.
(1) Likvidacioni upravnik odgovara vlasnicima kapitala poslovnog subjekta za štetu koju je pričinio u vršenju svojih dužnosti propisanih ovim zakonom.
(2) Potraživanje naknade pričinjene štete iz stava 1. ovog člana zastarijeva u roku propisanom opštim pravilima odgovornosti za štetu, koja su definisana zakonom kojim se uređuju obligacioni odnosi.
Član 19.
(1) Nakon brisanja poslovnog subjekta iz Registra, ne mogu se pobijati radnje likvidacionog upravnika, ali povjerioci mogu od likvidacionog upravnika tražiti da im nadoknadi štetu koju im je svojim radnjama prouzrokovao u likvidacionom postupku. (2) Likvidacioni upravnik odgovara za štetu prouzrokovanu u toku likvidacionog postupka namjerno ili iz krajnje nepažnje, do visine petorostrukog iznosa nagrade koju je primio za svoj rad.
(3) Ako sredstva iz stava 2. ovog člana nisu dovoljna za namirenje štete koja je nastala povjeriocu usljed radnje likvidacionog upravnika, za tu štetu solidarno odgovaraju svi vlasnici kapitala poslovnog subjekta do iznosa imovine koja im je isplaćena ili preostala nakon zaključenja likvidacionog postupka, osim u skraćenom dobrovoljnom likvidacionom postupku. (4) Štetom u smislu stava 2. ovog člana ne smatra se ako povjerilac blagovremeno ne prijavi svoje potraživanje za koje likvidacioni upravnik nije znao, niti je mogao znati.
(5) Potraživanje povjerilaca prema likvidacionom upravniku zastarijeva u roku propisanom opštim pravilima odgovornosti za štetu, koja su definisana zakonom kojim se uređuju obligacioni odnosi.